Gryzienie przez psa: co wiadomo o zapobieganiu ugryzieniom, zwłaszcza u dzieci

Co warto wiedzieć

Większość opiekunów nie wyobraża sobie, że ich spokojny pies mógłby kogoś ugryźć. Autorzy przeglądu z 2020 roku piszą jednak, że w edukacji dzieci i rodziców warto podkreślać, że ugryźć może każdy pies, a kontakt dziecka z psem wymaga ścisłego nadzoru dorosłego [4].

Ten tekst dotyczy zapobiegania. Nie opisujemy w nim leczenia ran. Jeśli ktoś został ugryziony, zwróć się po pomoc medyczną.

Nie podajemy też listy sygnałów ostrzegawczych w zachowaniu psa. W przejrzanych źródłach nie znaleźliśmy takiej listy, którą moglibyśmy przytoczyć.

Co pokazują badania

Kto gryzie dzieci. W szpitalu dziecięcym w Australii Południowej przeanalizowano dokumentację 277 dzieci przyjętych na izbę przyjęć z powodu ugryzienia przez psa w latach 2009–2011 [5]. W 78,0% przypadków był to pies znany dziecku [5]. Częstość urazów była najwyższa u dzieci w wieku 0–4 lat. W tej grupie 89,5% ugryzień zadał znany pies, a 92,5% zdarzyło się w domu [5]. Najczęściej urazy dotyczyły głowy i szyi, a 51,0% dzieci skierowano do przyjęcia do szpitala [5].

Twarz jako częste miejsce urazu. W dwóch szpitalach w Edmonton (Kanada) przeanalizowano 287 przypadków dzieci do 16. roku życia pogryzionych przez psa w latach 1998–2002 [6]. Twarz była zajęta u 58,5% z nich, a szycia wymagało 54,5% [6]. Rozmowę o zapobieganiu ugryzieniom odnotowano w dokumentacji tylko u 3 dzieci (1,0%) [6].

Co działa, a co nie jest pewne. Przegląd systematyczny z 2022 roku objął 43 badania z lat 1960–2021 [1]. Przepisy dotyczące wszystkich psów, takie jak obowiązek prowadzenia na smyczy i kontrola psów bezpańskich, wiązały się ze spadkiem liczby ugryzień [1]. Przepisy skierowane tylko do wybranych ras miały mniejszy wpływ [1]. Sterylizacja może zmniejszać liczbę ugryzień przez ograniczenie liczby psów, ale jej wpływ na agresję pozostał niejasny [1]. Intensywna edukacja dorosłych może pomagać [1]. Badania nad szkoleniem psów, lekami i dietą były na ogół niskiej jakości i nie dały jednoznacznych wyników [1].

Edukacja dzieci. Przegląd Cochrane z 2009 roku znalazł dwa badania randomizowane prowadzone w przedszkolach i szkołach podstawowych [2]. Żadne nie mierzyło liczby ugryzień [2]. W jednym dzieci po 30-minutowych zajęciach rzadziej zachowywały się niewłaściwie przy psie, w drugim po programie informacyjnym miały większą wiedzę i były ostrożniejsze [2]. Autorzy uznali, że nie ma bezpośrednich dowodów, by programy edukacyjne zmniejszały liczbę ugryzień [2].

Metaanaliza z 2017 roku objęła dziewięć badań [3]. Programy dla dzieci wiązały się z umiarkowaną poprawą wiedzy i większą poprawą zachowania przy psach [3]. Najlepsze wyniki dla wiedzy dawały filmy, a dla zachowania zajęcia z udziałem żywego psa [3]. Jakość dowodów oceniono jako słabą [3].

Na co uważać

Nie zakładaj, że ugryzienia zdarzają się tylko z obcymi psami. W badaniu australijskim większość ugryzień u najmłodszych dzieci zadał znany pies, w domu [5].

Sama rozmowa z dzieckiem nie wystarczy. Autorzy przeglądu z 2020 roku uznali, że sama edukacja prawdopodobnie nie zapobiegnie ugryzieniom [4]. Przegląd Cochrane nie znalazł bezpośrednich dowodów na spadek liczby ugryzień po programach edukacyjnych [2].

Nie licz na to, że jedna metoda, na przykład szkolenie albo dieta, rozwiąże problem. Badania tych metod były na ogół niskiej jakości [1].

Co zrobić teraz

• Nie zostawiaj małego dziecka sam na sam z psem, także z własnym. Ścisły nadzór dorosłego zalecają autorzy przeglądu z 2020 roku [4].
• Ucz dziecko spokojnego zachowania przy psie. W badaniach zajęcia edukacyjne poprawiały wiedzę i zachowanie dzieci [2][3], choć nie wykazano, że same zmniejszają liczbę ugryzień [2].
• Jeśli zachowanie psa Cię niepokoi, porozmawiaj z lekarzem weterynarii albo behawiorystą. Opisz, w jakich sytuacjach to się dzieje.
• Jeśli rozważasz sterylizację lub kastrację psa, zapytaj lekarza, czego możesz się spodziewać. Wpływ zabiegu na agresję pozostaje według przeglądu niejasny [1].
• Jeśli dziecko zostało ugryzione, zwróć się po pomoc medyczną, nawet jeśli rana wygląda niegroźnie.