Kleszcze i babeszjoza u psa: jak chronić psa i kiedy jechać do lekarza

Co warto wiedzieć

Babeszjoza psów to choroba wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Babesia. W Europie gatunek Babesia canis przenosi kleszcz łąkowy, Dermacentor reticulatus [1]. Dorosłe kleszcze łąkowe są najbardziej aktywne w chłodnej części roku, a ich aktywność rośnie od października do marca [1]. Jesień i przedwiośnie to więc czas, w którym ochrony nie warto odpuszczać.

W Polsce kleszcz łąkowy ma nietypowe rozmieszczenie: tworzy dwie oddzielne populacje, zachodnią i wschodnią, a między nimi leży pas, w którym dotąd go brakowało. Badanie prowadzone w latach 2016–2018 pokazało, że obie populacje się rozszerzają, głównie wzdłuż dolin rzek, a pas między nimi jest stopniowo zasiedlany. Granica zasięgu przesuwała się średnio o 2,5–10 km rocznie [2].

Co pokazują badania

Babeszjoza w Polsce jest częsta i bywa śmiertelna. W tym samym badaniu zebrano dane z lecznic o przypadkach babeszjozy w 2018 roku. W centralnej i wschodniej Polsce zachorowalność sięgała 250 przypadków na 1000 psów, a śmiertelność wyniosła łącznie 3,65%. Występowanie choroby wyraźnie pokrywało się z miejscami i porami roku, w których żyją kleszcze łąkowe [2].

Choroba się rozprzestrzenia. Przegląd obejmujący 20 krajów Europy stwierdza, że babeszjoza psów szybko rozszerza się w Europie Środkowej i Północno-Wschodniej, a liczba zachorowań rośnie z roku na rok u ludzi i zwierząt [3].

Objawy, które powinny zaniepokoić. Według europejskiego przeglądu częste objawy to apatia, osłabienie, brak apetytu i blade błony śluzowe, na przykład dziąseł. Pojawiają się też gorączka, powiększone węzły chłonne i śledziona, niedokrwistość i spadek liczby płytek krwi [1]. W moczu może pojawić się hemoglobina, przez którą mocz ciemnieje [1].

Liczy się czas. Pierwotniak potrzebuje w kleszczu okresu dojrzewania, który autorzy przeglądu szacują na 48 godzin od początku żerowania. Preparaty przeciwkleszczowe mogą zabić żerującego kleszcza, zanim ten czas minie [1]. W badaniach doświadczalnych psy zakażały się po 72 godzinach kontaktu z zakażonymi kleszczami [1].

Jak lekarz stawia diagnozę. Przydatnym badaniem jest ocena rozmazu krwi pod mikroskopem, a badanie PCR jest od niego czulsze [1].

Na co uważać

Ochrona musi obejmować cały okres aktywności kleszczy, a nie tylko lato [1]. Autorzy europejskiego przeglądu zalecają preparaty o działaniu długotrwałym i odporne na wodę oraz usuwanie każdego przyczepionego kleszcza [1]. Preparatów jest wiele i wszystkie mogą być przydatne; najlepszy dla konkretnego psa dobiera lekarz weterynarii [1].

Szczepionka przeciw babeszjozie istnieje, ale daje częściową ochronę. Nie zapobiega zakażeniu, choć wydaje się hamować rozwój wielu zmian chorobowych, i nie chroni przed innymi gatunkami Babesia [1]. Nie zastępuje więc ochrony przeciwkleszczowej.

Antybiotyki nie są lekami z wyboru w babeszjozie [1]. Leczenie zawsze prowadzi lekarz, a nie domowe sposoby. Autorzy przeglądu przyznają też, że solidnych dowodów naukowych na temat leczenia babeszjozy psów jest mało [1].

Co zrobić teraz

• Ustal z lekarzem weterynarii preparat przeciwkleszczowy i stosuj go przez cały sezon aktywności kleszczy, także jesienią.
• Po spacerach po łąkach, nad rzeką i w zaroślach przejrzyj psa i usuń każdego przyczepionego kleszcza.
• Jeśli pies jest apatyczny, nie je, ma blade dziąsła, gorączkę albo ciemny mocz, zgłoś się do lekarza bez zwlekania.
• Powiedz lekarzowi, gdzie pies bywał i kiedy znalazłeś kleszcza; to pomoże zdecydować o badaniu krwi.
• O szczepionce przeciw babeszjozie rozmawiaj jako o dodatku do ochrony przeciwkleszczowej, a nie jej zamienniku.